بايد توجه داشت كه مضمون اين دو آيه نيز با تفاوت مختصرى در سوره بقره آيه 58 و 59 آمده است و ما تفسير آن را بطور مشروحتر در جلد اول صفحه 182 و 183 آورديم . تنها تفاوت مهمى كه ميان آيات مورد بحث و آيات سوره بقره است اين است كه در اينجا در پايان مىگويد * ( بِما كانُوا يَظْلِمُونَ ) * و در آنجا بِما كانُوا يَفْسُقُونَ و شايد تفاوت اين دو به خاطر آن باشد كه گناهان داراى دو جنبه است ، يكى جنبه مربوط به پروردگار و ديگرى جنبه مربوط به خود انسان ، قرآن در آيه سوره بقره با تعبير به « فسق » كه مفهومش خروج از اطاعت و فرمان خدا است ، اشاره به جنبه اول كرده و در آيه مورد بحث با تعبير به « ظلم » اشاره به جنبه دوم نموده است . « حطه » چيست و چه معنى دارد ؟ قابل توجه اينكه بنى اسرائيل ، مامور بودند كه به هنگام ورود به بيت - المقدس دل و جان و روح خود را با يك توبه خالصانه و واقعى كه در كلمه « حطه » خلاصه مىشد ، از آلودگى به گناهان گذشته بشويند ، و از آن همه جرائمى كه قبل از ورود به بيت المقدس مخصوصا آزارهايى كه به پيامبر بزرگشان موسى بن عمران نمودند از خدا تقاضاى بخشش كنند . كلمه « حطه » كه در واقع شعار آنها به هنگام ورود به بيت المقدس بود ، صورت اختصارى از جمله « مسئلتنا حطه » يعنى « تقاضاى ما ريزش گناهان ما و يا ريزش باران عفو و رحمتت بر ما است » زيرا « حطه » در اصل به معنى نزول چيزى از طرف بالا است . اما اين شعار مانند همه شعارها به اين مفهوم نبود كه تنها الفاظى را بر -